FB.5.6.2.1. Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme
a) Elektrik devrelerindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenleri tanımlar.
b) Pil ve ampul sayısını değiştirerek ampul parlaklığındaki değişimi neden-sonuç ilişkisi bağlamında belirler.
c) Ampul parlaklığındaki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirler.
ç) Bağımsız değişken olarak pil sayısı ve ampul sayısını kontrol eder.
d) Farklı elektrik devreleri üzerinden ampul parlaklığının pil sayısı ve ampul sayısına bağlı olarak değiştiğine yönelik önermelerde bulunur.

KONU: 5. Sınıf Basit Bir Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler

Elektrik enerjidir.
Elektrik iletken maddelerle iletilir.

Basit Elektrik Devresi
Pil, ampul, anahtar, bağlantı kablosu ve duydan oluşan elektrik devresine basit bir elektrik devresi denir.
Basit elektrik devresinde birden fazla pil ve ampul kullanılabilir.

Basit bir elektrik devresinde duy ve pil yatağı bulunmaz. Duy ve pil yatağı devreye yardımcı elemanlardır.

A- Basit Elektrik Devresinde Kullanılan Devre Elemanlarının Görevleri

PİL:

• Devreye elektrik enerjisi sağlar.
• İçindeki kimyasal enerji, elektrik enerjisine dönüşür.
• + (pozitif) ve – (negatif) kutbu vardır.
• Piller zıt kutuplar şeklinde bağlanır.

---

AMPUL:

• Elektrik enerjisini ışık enerjisine çevirir.
• Kutupları yoktur; her iki uçtan da bağlanabilir.

---

BAĞLANTI KABLOSU:

• Devredeki elemanları birbirine bağlar.
• Elektrik enerjisinin iletimini sağlar.
• İç kısmında iletken tel, dış kısmında yalıtkan plastik bulunur.

---

ANAHTAR:

• Devreden geçen elektriği kontrol eder.
• Açık konumda elektrik geçmez.
• Kapalı konumda ise elektrik geçer, çünkü devre tamamlanır.

Yardımcı Devre Elemanları

DUY:

• Ampulü devreye bağlamak için kullanılır.
• Temel devre şemalarında sembolle gösterilmez.

PİL YATAĞI:

Temel devre şemalarında sembolle gösterilmez.

Pilleri düzenli ve güvenli şekilde devreye bağlamak için kullanılır.

---

B- Basit Elektrik Devresinde Ampul Neden Işık Vermez

• Bağlantı noktalarında paslanma olabilir. (Pas, elektrik akımının geçişini zorlaştırır.)Piller yanlış yönde takılmış olabilir.
• Ampul duy yuvasına tam yerleştirilmemiş olabilir.
• Bağlantı kablolarında kopma ya da çıkma olabilir.
• Devreye fazla sayıda ampul bağlanmış olabilir. (Pil tüm ampullere yeterli enerji sağlayamayabilir.)
• Ampul bozulmuş veya patlamış olabilir.
• Pilin enerjisi tükenmiş olabilir.
• Anahtar kapalı konumda olabilir.
• Devrede kısa devre oluşmuş olabilir.

---

C- Bilimsel Araştırma Yöntemi Nedir?

Bilim insanları bilimsel araştırma yapılırken, karşılaşılan problemlerin çözümü için bazı yöntemler geliştirilmiştir.
Bilimsel bir araştırmada problemin çözümü için bilim insanları kontrollü deneyler yaparlar.

Değişken Nedir?

Değişken, bilimsel çalışmalarda ve deneylerde üzerinde ölçüm yapılabilen, değiştirilebilen ya da sabit tutulan özelliklere verilen isimdir.

1. Bağımsız değişken
Bilim insanlarının kurduğu kontrollü deneyde değiştirdiği değişkendir. Bir tane bağımsız değişken seçilir.

2. Bağımlı değişken
Bağımsız değişkene bağlı olarak değişir. Deneyin sonucunda değişen değişken bağımlı değişkendir.

3. Kontrol edilen değişken (Sabit tutulan değişken)
Kontrol edilen değişken deneyde değiştirilmez, sabit tutulur, araştırma konusu değildir.

Aşağıda elektrik devrelerinde değişkeleri görmektesiniz.

1.Deney: Elektrik devresinde pil sayısının artırılması ampulün parlaklığını nasıl değiştirir?

Bağımsız değişken: Pil sayısı
Bağımlı değişken: Ampulün parlaklığı
Kontrol edilen değişken: Anahtar, kablo, duy, ampul
Sonuç: Devrede pil sayısı artırılırsa ampul parlaklığı artar.

---

2.Deney: Elektrik devresinde ampul sayısının azaltılması ampulün parlaklığını nasıl değiştirir?

Bağımsız değişken: Ampul sayısı
Bağımlı değişken: Ampulün parlaklığı
Kontrol edilen değişken: Pil sayısı, anahtar, kablo
Sonuç: Devrede ampul sayısı artarsa parlaklık azalır.

---

D- Elektrik Düğmeleri (Devre Anahtarı)

Evlerimizde bulunan bilgisayar, televizyon ve ampul gibi elektrikli aletleri kontrol edebilmek için elektrik anahtarları kullanılır. Bu anahtarlar, cihazların açılıp kapanmasını sağlar. Ampulün yanması için genellikle “lambayı aç” deriz, ancak aslında bu sırada devreyi kapatmış oluruz.

Anahtar açık konumdayken devre tamamlanmaz. Kablolar arasında boşluk olduğundan temas sağlanamaz ve bu nedenle elektrik iletilemez, ampul ışık vermez.