FB.5.7.1.1. Evsel atıklarda geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen maddeleri sınıflandırabilme
a) Evsel atıkların niteliklerini tanımlar.
b) Evsel atıkları geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen olarak ayrıştırır.
c) Evsel atıkları geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen olarak gruplandırır.
ç) Evsel atıkları geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen olarak etiketler.FB.5.7.1.2. Kaynakların etkili kullanımı konusunda geri dönüşümün önemli olduğuna yönelik bilimsel çıkarımda bulunabilme
a) Kaynakların etkili kullanımı ve geri dönüşüme ait nitelikleri tanımlar.
b) Kaynakların etkili kullanımı konusunda geri dönüşümün önemine ilişkin topladığı verileri kaydeder.
c) Kaynakların etkili kullanımı konusunda geri dönüşümün önemine ilişkin verileri değerlendirir.FB.5.7.1.3. Yakın çevresinde atık yönetiminin uygulanabilirliğine ilişkin deneyimlerini yansıtabilme
a) Yakın çevresinde atık yönetimine ilişkin deneyimlerini gözden geçirir.
b) Yakın çevresinde atık yönetimine ilişkin deneyimlerine dayalı çıkarım yapar.
c) Yakın çevresinde atık yönetimine ilişkin ulaşılan çıkarımları değerlendirir.
Geri Dönüşüm Nedir?
- Bazı atık maddeler, farklı yöntemlerle yeniden ham madde haline getirilip tekrar kullanılabilir. Bu işleme geri dönüşüm denir.
- Geri dönüşüm, doğayı korumak için çok önemlidir.
- Geri dönüşümle ilgili farkındalık oluşturmak için özel bir sembol kullanılır.
- Bu sembolü taşıyan maddeler, geri dönüştürülebilir demektir.
- Evsel atık, evlerde günlük hayatımızda oluşan çöplerdir.
- Yemek artıkları, kağıt, plastik, cam şişeler, ambalajlar, sebze-meyve kabukları gibi çöpler evsel atık sayılır.
Evsel Katı Atık
- Katı haldeki evsel atıklardır.
- Ambalaj atıkları, yiyecek atıkları, ev eşyası atıkları, kül evsel katı atıktır.
Evsel Sıvı Atık
- Sıvı haldeki evsel atıklardır.
- Kızartma yağı, atık sular evsel sıvı atıktır.
- Evsel sıvı atıklar arıtma tesislerinde arıtılabilir.
Evsel atıklar çöp kutularına atılır. Bazı evsel atıklar geri dönüştürülebilir, bazıları ise organik atıktır ve doğada çözünebilir.
Organik Atık : Bitki ve hayvan kaynaklı atıklara organik atık denir.
Kompost: Bitkisel ve hayvansal atıkların nemli ve oksijenli ortamda mikroorganizmalar tarafından bozunarak organik gübreye dönüşmesi sonucu kompost oluşur. Organik atıklar kompostlanarak geri dönüştürülebilir. Kompostlaşma sayesinde organik atıklar, gübre ve yakıta dönüştürülür.
Yeniden kullanma: Atık maddelerin hiçbir işlem yapılmadan kullanılmasına yeniden kullanma denir.
- Sizin kullanmadığınız eşyaların başkaları tarafından kullanılmasıdır.
- Küçülen giysilerin başkaları tarafından kullanılması,
- Pet şişelerin içerisine tekrar su doldurulması,
- Büyüyen çocukların kullanmadıkları oyuncaklar,
- Evdeki kullanılabilir durumdaki mobilyalar,
- Çalışır durumdaki elektronik araçlar,
yeniden kullanmaya örnek verilebilir.
Yeniden Kullanma ve Geri Dönüşüm Arasındaki Fark
(Sınavlarda Karşına Çıkabilir!)
- Yeniden kullanma çevreyi korumanın ilk adımıdır, üretim yapılmaz, tasarruf sağlanır.
- Geri dönüşümde ise üretim süreci vardır (fabrikaya gönderilip ham madde haline getirilir), enerji ve işlem gerektirir.
- “Eski tişörtü temizlik bezi yapmak” → Yeniden Kullanma
- “Kullanılmış kâğıttan yeni defter üretmek” → Geri Dönüşüm
- Her geri dönüşüm yeniden kullanma değildir, ama her yeniden kullanma çevreye katkı sağlar.
Geri Dönüştürülebilen Maddeler:
• Kullanılmış su şişesi
• Kullanılmış maden suyu şişesi
• Alüminyum içecek kutusu
• Plastik deterjan kabı
• Camdan yapılmış turşu kavanozu
• Kumaş parçaları (geri dönüşüm veya yeniden kullanım mümkün)
Geri Dönüştürülemeyen Maddeler:
• Besin artıkları
• Kuruyemiş kabukları
Atık maddelerin bazıları geri dönüştürülemez. Atıkların içerisinde hiçbir şekilde kullanılamayacak olan maddelere çöp denir.
Hangi maddenin geri dönüşüm kutusuna atılabileceğini bilmek, bilinçli bir tutum sergileyen birey özelliğidir.
Geri Dönüşümün Aşamaları:
1. Ayırma
Plastik, kâğıt, cam ürünler için ayrı ayrı toplama alanlarda ayrıştırılmalıdır.
2. Sınıflandırma
Ayrılan atıklar sınıflandırılmış olur.
Sınıflanan malzemeler ayrı ayrı taşınmalıdır.
3. Değerlendirme
Değerlendirilebilen atıklar, fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni ürün oluşur.
Atık pillerin çöpe atılması çevreye ve canlılara zarar verir. Çünkü pillerin içinde cıva, kurşun gibi zararlı maddeler bulunur. Bu maddeler toprağı ve suyu kirletir, canlıların sağlığını olumsuz etkiler. Ayrıca atık pillerin içindeki metaller geri dönüştürülerek tekrar kullanılabilir. Bu yüzden atık piller özel kutularda toplanmalı, türlerine göre ayrılmalı ve geri dönüşüm tesislerinde işlenerek hem çevre korunmalı hem de kaynak israfı önlenmelidir.
Atık yağlar lavaboya döküldüğünde boruları tıkar ve su kirliliğine yol açar. 1 litre atık yağ, 1 milyon litre suyu kirletebilir. Bu durum hem çevreye hem de canlılara zarar verir. Atık yağlar geri dönüştürülerek biyodizel yakıtına dönüştürülebilir. Bu nedenle atık yağlar biriktirilip geri dönüşüm noktalarına teslim edilmelidir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, uygun şartları sağlayan Atık Ön İşlem ve Geri Kazanım fabrikalarına lisans vermektedir. Bu sayede atık maddeler, profesyonel olarak geri dönüşüm sürecine kazandırılabilir.
Her atık geri dönüştürülemez.
Yağlı kâğıt, karbon kâğıdı, duvar kâğıdı, yapışkan bant, mumlu kâğıt, kâğıt havlu, tuvalet kâğıdı, kömür külü, bozulmuş yiyecekler, boya, deodorant ve motor yağı kutuları geri dönüşüm kutularına atılamaz.
Ayrıca tıbbi atıklar da geri dönüştürülemez. Bu atıklar hastane ve sağlık ocaklarında oluşur, insan sağlığına zarar verebilir. Bu yüzden özel şekilde toplanmalı ve güvenli alanlarda yok edilmelidir.
Geri Dönüşümün Faydaları
1. Temiz bir çevre sağlar
Geri dönüşüm sayesinde çöpler doğaya daha az karışır, çevre daha yaşanabilir hale gelir.
2. Ekonomiye katkı sağlar
Özellikle plastik gibi petrol türevli ürünlerin tekrar kullanımı, kaynakların verimli kullanılmasını sağlar.
3. Doğal kaynakları korur
Ağaç kesimi azalır, su kaynakları daha az kirlenir; doğa kendini yenileme fırsatı bulur.
4. İstihdam yaratır
Geri dönüşüm sektörü; kâğıt toplayıcılığı, ayrıştırma ve geri dönüştürme alanlarında yeni iş alanları oluşturur.
5. Enerji tasarrufu sağlar
Ham madde ihtiyacının azalması, enerji tüketimini de düşürerek tasarruf sağlar.
6. Atık miktarını azaltır
Geri kazanım sayesinde düzenli depolama alanlarındaki atık miktarı da ciddi oranda düşer.
Atık Yönetimi
Bertaraf yöntemlerine örnekler:
- Düzenli depolama: Atıkların özel alanlara gömülmesi (çöp depolama sahaları)
- Yakma: Özellikle tıbbi ve tehlikeli atıkların özel fırınlarda yakılması
- Kimyasal arıtma: Zararlı sıvı atıkların kimyasal işlemlerle zararsız hale getirilmesi
- Kompostlama: Organik atıkların gübreye dönüştürülmesi (doğal bir bertaraf yöntemidir)
Atık Kontrolünde Görevli Kuruluşlar
- TAP (Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği): Atık pillerin toplanması ve geri kazanımıyla ilgilenir.
- ÇEVKO (Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı): Ambalaj atıklarının toplanmasını ve değerlendirilmesini sağlar.
- AGED (Atık Kâğıt ve Geri Dönüşümcüler Derneği): Atık kâğıtların geri dönüşümünü destekleyen bir dernektir.
- PETDER (Petrol Sanayi Derneği): Atık yağların toplanması ve çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesinde görev alır.
- TURMEPA (Deniz Temiz Derneği): Denizlerin temiz kalmasını sağlamak ve deniz kirliliğini önlemek için çalışır.
- PAGÇEV (Türk Plastik Sanayicileri Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Vakfı): Plastik atıkların geri kazanımı ve toplumu bilinçlendirme konusunda aktiftir.
Bir Cevap Yazın