2.Bölüm Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket
FB.6.2.2.1. Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme
a) Sürat ve hız kavramlarına ilişkin özellikleri belirler.
b) Sürat ve hız kavramlarına ilişkin benzerlikleri listeler.
c) Sürat ve hız kavramlarına ilişkin farklılıkları listeler. 

Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket

Alınan Yol ve Yer Değiştirme

Alınan Yol:

• Bir cismin hareketi sırasında geçtiği toplam mesafedir.
• Cisim hangi yönde hareket ederse etsin, sadece gidilen mesafe dikkate alınır. Yön önemli değildir. Bu nedenle skaler (yönsüz) bir büyüklüktür.
• Birimi metre (m) ve kilometre (km) dir.

Yer Değiştirme:

• Bir cismin başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki en kısa doğrusal mesafedir.
• Yön dikkate alınır. Bu nedenle vektörel (yönlü) bir büyüklüktür.
• Hem büyüklüğü (kaç metre) hem de yönü vardır.
• Birimi metredir (m) ve kilometre (km) dir.

Örnek 1:

• Evden çıkıp hastaneye giden Melisa, hastaneye vardığında hem belli bir mesafe yol almış hem de yer değiştirmiş olur. Bu örnekte alınan yol 600 metre iken yer değiştirme 250 metredir.
  • Melisa, eve göre doğu yönünde 250 metre yer değiştirmiştir. Yer değiştirme ise yönlü bir büyüklük olup iki konum arasındaki doğrusal mesafe kadardır.
  • Alınan yol, ev ile hastane arasındaki 600 metre kadardır. Alınan yol, yönlü bir büyüklük değildir.

Örnek 2:

• Bir koşucu 400 metrelik parkurda koşarken her adımında belli bir mesafe yol alır.
• Bir tur tamamlayıp başlangıç noktasına geldiğinde:
  • Alınan yol: Toplam koştuğu mesafe (400 m).
  • Yer değiştirme: 0 m (başlangıç noktasına geri dönüldüğü için).

Sürat ve Hız

Sürat

• Birim zamanda alınan yola sürat denir. Süratin birimleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

• Bir cismin hareket ederken aldığı yolun zamana bölünmesiyle bulunur.
• Süratte yön dikkate alınmaz, sadece gidilen toplam mesafe önemlidir.
• Yönsüz (skaler) büyüklüktür.
• Formülü: Sürat = Alınan yol ÷ Geçen zaman
• Günlük hayatta arabaların hız göstergelerinde genellikle sürat gösterilir.
• Alınan yol metre, zaman saniye alınırsa sürat birimi metre/saniye olur. Kısaca m/sn olarak gösterilir.
  Alınan yol kilometre, zaman saat alınırsa Sürat birimi kilometre/saat, kısaca km/sa olur.
• Birimi: metre/saniye (m/sn) veya kilometre/saat (km/h).
• Küçük birim her zaman küçük birimle, büyük birim her zaman büyük birimle kullanılır. Örneğin: km/sn veya m/sa kullanılmaz.

Örnek: Bir otomobil 180 kilometrelik yolu 3 saatte alıyor. Bu otomobilin sürati kaçtır?

Sürat formülü:

Sürat = Alınan Yol ÷ Geçen Zaman

• Alınan yol = 180 km
• Geçen zaman = 3 saat

Sürat = 180 ÷ 3 = 60 km/sa

Otomobilin sürati 60 km/saat’tir.

Sürat Formülleri Üçgeni

• Soruda hangi büyüklük isteniyorsa (örneğin sürat), üçgende onun olduğu kısmı parmağınla kapat.
• Geriye kalan iki büyüklüğün arasındaki işleme bak (çarpma mı, bölme mi).
• Böylece formülü kolayca hatırlayıp sonucu bulabilirsin.
• Bu üçgen şemadan 3 temel sürat formülü çıkar:
  • Sürat (V) = Alınan Yol (x) ÷ Zaman (t)
  • Alınan Yol (x) = Sürat (V) × Zaman (t)
  • Zaman (t) = Alınan Yol (x) ÷ Sürat (V)

🟣 Problem 1 – Sürat Bulma

Simay, İzmir’den Çeşme’ye doğru arabasıyla 180 km’lik yolu 3 saatte tamamladı. Simay’ın arabasının sürati kaçtır?

Çözüm:

• Sürat (V) = Alınan Yol (x) ÷ Zaman (t) (formülünde verilenleri yerine koyalım)
• Sürat (V) = 180 km(Alınan Yol) ÷ 3 sa (Zaman)
• Sürat = 180 ÷ 3
• Sürat = 60 km/sa
• Simay’ın sürati 60 km/sa’dir.

🟣 Problem 2 – Alınan Yol Bulma

Oğuzhan, sabah koşu parkurunda 5 m/s süratle koşmaya başladı. Toplam 200 saniye boyunca koşan Oğuzhan, ne kadar yol almıştır?

Çözüm:

• Alınan Yol (x) = Sürat (V) × Zaman (t) (formülünde verilenleri yerine koyalım)
• Alınan Yol (x) = 5 m/sn (Sürat) × 200 sn (Zaman)
• Alınan Yol = 5 × 200
• Alınan Yol = 1000 m
• Oğuzhan toplam 1000 m yol almıştır. (1000 m = 1 km)

🟣 Problem 3 – Zaman Bulma

Merve, Ankara’dan Eskişehir’e gitmek için otobüse binmiştir. Yol 240 km ve otobüs 80 km/sa sabit süratle ilerlemiştir. Merve’nin yolculuğu kaç saat sürmüştür?

Çözüm:

• Zaman (t) = Alınan Yol (x) ÷ Sürat (V)
• Zaman (t) = 240 km (Alınan Yol) ÷ 80 km/sa (Sürat)
• Zaman (t) = 240 km ÷ 80 km/sa
• Zaman (t) = 3 saat
• Merve’nin yolculuğu 3 saat sürmüştür.

Hız

• Birim zamandaki yer değiştirmeye hız denir. Hızın birimleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

• Bir cismin yer değiştirmesinin zamana bölünmesiyle bulunur.
• Hızda hem büyüklük hem yön dikkate alınır.
• Yönlü (vektörel) büyüklüktür.
• Formülü: Hız = Yer değiştirme / Geçen zaman
• Birimi: metre/saniye (m/s) veya kilometre/saat (km/h).
• Hız, cismin hangi yönde ne kadar hızlı hareket ettiğini belirtir.

Sürat ve Hız Arasındaki Farklar

Sürat	Hız
Birim zamanda alınan yoldur.	Birim zamanda yer değiştirmedir.
Yönsüz bir büyüklüktür (sadece büyüklüğü vardır).	Yönlü bir büyüklüktür (hem büyüklüğü hem yönü vardır).
Birimi m/s veya km/h	Birimi m/s veya km/h
Örnek: “Araba 50 km/h süratle gidiyor.” (Yön belirtilmez.)	Örnek: “Araba kuzeye doğru 50 km/h hızla gidiyor.” (Yön belirtilir.)
Virajlı yolda araba sürati sabit kalır.	Virajlı yolda araba hızı değişir.

Çağını Aşan Bilim İnsanları

Bu bölüm MEB kitabında yer almaktadır bu yüzden MEB ortak sınavlarda ve deneme sınavlarında çıkma ihtimali yüksektir.

İbni Bacce (1095–1138)

• Endülüs’te yetişmiş önemli bir bilim insanıdır.
• Aristoteles’in hareket anlayışına eleştiriler getirmiştir.
• “Boşlukta hareket olursa hız sonsuz olur.” iddiasını çürütmüştür.
• Bu yaklaşımı, modern fiziğin temellerinin atılmasına katkı sağlamıştır.

Mimar Sinan (1490–1588)

• Osmanlı’nın başmimarıdır.
• Süleymaniye ve özellikle Selimiye Camii başyapıtları arasındadır.
• Büyük kubbeyi sekiz ayak üzerine oturtarak yapı statiğinde çığır açmıştır.
• Estetik ve dayanıklılığı birleştiren eserleri, dünya mimarlık mirasına girmiştir.

Galileo Galilei (1564–1642)

• Fizikçi, matematikçi, filozof ve mühendistir.
• Teleskopla gökyüzünü sistematik biçimde gözlemleyen ilk bilim insanıdır.
• Sarkacın salınım süresinin sabit olduğunu keşfetmiştir (nabzıyla ölçerek).
• Bilimsel yöntemin gelişmesinde büyük rol oynamıştır.

Marie Curie (1867–1934)

• Polonya asıllı Fransız bilim insanıdır.
• Radyoaktivite üzerine yaptığı çalışmalarla tanınır.
• Nobel Ödülü alan ilk kadın ve iki farklı alanda (Fizik ve Kimya) Nobel kazanan tek kişidir.
• Radyum ve polonyum elementlerini keşfetmiştir.
• Çalışmaları modern tıpta radyoterapinin gelişmesine öncülük etmiştir.

Vecihi Hürkuş (1896–1969)

• Türk pilot ve mühendisidir.
• Türkiye’nin ilk yerli uçağını (Vecihi K-VI) üretip 1925’te İzmir’de uçurmuştur.
• Uçuşunu “Kendi yaptığım kanatlarla gökyüzündeyim.” sözleriyle anlatmıştır.
• Türk havacılık tarihinin öncülerindendir.