FB.6.3.1.1. Eşeyli ve eşeysiz üremeyi karşılaştırabilme
a) Eşeyli ve eşeysiz üreme ile ilgili özellikleri belirler.
b) Eşeyli ve eşeysiz üreme ile benzerlikleri listeler.
c) Eşeyli ve eşeysiz üreme ile ilgili farklılıkları listeler.

FB.6.3.1.2. Bitkilerde üreme, büyüme ve gelişme hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
a) Bitkilerde üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörleri tanımlar.
b) Bitkilerde üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörlere ilişkin topladığı verileri kaydeder.
c) Bitkilerde üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörlere ilişkin verileri değerlendirir.

FB.6.3.1.3. Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ilişkin hipotez oluşturabilme
a) Tohumun çimlenmesine etki eden faktörleri tanımlar.
b) Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlerin neden sonuç ilişkilerini belirler.
c) Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ait değişkenleri belirler.
ç) Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ait belirlediği değişkenleri kontrol eder.
d) Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ait önerme sunar.

FB.6.3.1.4. Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişme hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
a) Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörleri tanımlar.
b) Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörlere ilişkin topladığı verileri kaydeder.
c) Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişmeye etki eden temel faktörlere ilişkin verileri değerlendirir.

FB.6.3.1.5. İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar arasındaki ilişkileri çözümleyebilme
a) İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organları poster/şema üzerinde belirler
b) İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar arasındaki ilişkileri belirler.

Üreme :Canlıların Neslini Devam Ettirmesi

Canlıların kendilerine benzer yeni bireyler oluşturmasına üreme denir.

Üreme sayesinde canlı türleri nesillerini devam ettirir.

Canlılarda üreme iki şekilde gerçekleşir: Bunlar eşeyli üreme ve eşeysiz üremedir.

1. Eşeyli Üreme

• İki ata canlı (anne ve baba) görev alır.
• Dişi ve erkek üreme hücreleri görev alır cinsiyet kavramı vardır.
• İki ata olduğu için genetik çeşitlilik fazladır. Yani yeni oluşan canlılar birbirinden farklıdır.
• Eşeyli üreme mantarlarda, tek hücrelilerde ve bazı bitki ve hayvanlarda görülür.

2. Eşeysiz Üreme

• Tek ata canlı yeni birey oluşturur.
• Dişi ve erkek üreme hücreleri görev almaz cinsiyet yoktur.
• Oluşan yeni canlılar ana canlıyla tamamen aynıdır.
• Eşeysiz üremede genetik çeşitlilik görülmez.
•  Eşeysiz üreme hücrenin çoğalması ile gerçekleşir.
•  İlkel yapılı canlılarda görülür.

Eşeysiz Üremenin Çeşitleri:

a. Bölünme ile Üreme

• Tek hücreli canlılar bölünerek iki yeni canlı oluşturur.
• Yeterli büyüklüğe ulaşmış canlı, ortadan ikiye bölünür.
• Yeni oluşan canlılar birbiri ile aynı özelliğe sahiptir.
• Öglena, bakteri, amip, paramesyum (terliksi hayvan), gibi canlılarda bölünme ile üreme görülür.

b. Vejetatif Üreme

• Bitkilerde görülür.
• Bitkilerin kök, gövde veya yapraklarından yeni bitkiler oluşur.
• Çilek, gül, kavak, söğüt, patates, menekşe gibi bitkiler bu şekilde çoğalırlar.

c. Tomurcuklanma ile Üreme

• Canlının vücudunda oluşan tomurcuk şeklindeki çıkıntılar, gelişerek yeni bireyleri oluşturur.
• Tomurcuklanarak üreyen canlılar bağımsız yaşayabilir ya da bir arada bulunarak koloni oluştururlar.
• Hidra, bira mayası, deniz anası, mercan ve sünger gibi canlılarda görülür.

d. Rejenerasyon ile Üreme

• Canlının kopan bir parçası, kendini tamamlayarak yeni bir canlı oluşturur.
• Kopan kısımdan yeni bir canlı meydana gelir ise rejenerasyon ile üreme gerçekleşmiş olur.
• Yassı solucan (planarya), toprak solucanı ve denizyıldızı gibi canlılarda görülür.
• İnsanda yaranın iyileşmesi, kırılan kemiğin onarılması ve kertenkelenin kopan kuyruğunun yenilenmesi rejenerasyon örneğidir üreme gerçekleşmez yani bu olaylarda yeni bir canlı oluşmaz.

Eşeyli ve Eşeysiz Üremenin Benzerlikleri

• Yeni bireyler oluşur.
• Bireylere ait özelliklerin yeni nesillere aktarılması sağlanır.
• Neslin devamı için gereklidir.

Eşeyli ve Eşeysiz Üremenin Farklılıkları

• Eşeyli üremenin gerçekleşmesi için dişi ve erkek üreme hücreleri gereklidir. Bu hücreler canlının özelleşmiş yapı ve organlarında oluşturulur.
• Eşeysiz üremenin gerçekleşmesi için üreme hücrelerine gerek yoktur.
• Eşeyli üremede eşe ihtiyaç duyulurken, eşeysiz üremede eşe ihtiyaç duyulmaz.
• Eşeysiz üreme sonucu oluşan bireyler birbirleriyle ve ana canlıyla aynı kalıtsal yapıya sahiptir.
• Eşeyli üreme sonucu oluşan bireylerin kalıtsal yapısı, birbirleriyle ve ana canlıyla aynı değildir.

---

Bitkilerde Üreme, Büyüme ve Gelişme

• Bitkiler, kendi besinini fotosentez yaparak üreten, klorof içeren, hücre duvarı olan ve genellikle toprakta kökleriyle tutunarak yaşayan canlılardır.
• Bitkiler, çiçekli ve çiçeksiz bitkiler olarak sınıflandırılır.
• Eğrelti otu, atkuyruğu ve kara yosunu çiçeksiz bitkilere; kayısı, elma ve armut ise çiçekli bitkilere örnek olarak verilebilir.

A) Çiçeksiz Bitkiler:

• Çiçekleri yoktur. Bu nedenle meyve ve tohum oluşturmazlar.
• Bazıları kök, gövde ve yaprak benzeri yapılara sahiptir. Ancak bu yapılar, çiçekli bitkilerdeki kadar gelişmiş değildir yani ilkel (basit) yapılıdır.
• Çiçeksiz bitkilerde eşeyli ve eşeysiz üreme görülür.
• Klorofil içerirler. Bu sayede fotosentez yaparak kendi besinlerini üretirler.
• Eğrelti otu, atkuyruğu, kara yosunu, su yosunu, kibrit otu ve ciğer otu çiçeksiz bitkilere örnektir.

B) Çiçekli Bitkiler:

• Çiçekleri vardır. Çiçek, bu bitkilerin üreme organıdır.
• Tohum ve meyve oluştururlar.
• Kök, gövde, yaprak ve çiçek olmak üzere dört temel organa sahiptirler. Bu organlar bitkinin yaşamsal faaliyetlerini (beslenme, solunum, üreme, vb.) gerçekleştirir.
• Klorofil taşırlar ve fotosentez yaparak kendi besinlerini üretirler.
• Elma, gül, ayçiçeği, fasulye, lale, kayısı ve armut çiçekli bitkilere örnektir.

Çiçeğin Kısımları:

1. Taç Yaprak

• Genellikle renkli ve kokuludur.
• Arı, kelebek, kuş gibi canlıları kendine çekerek tozlaşmaya yardımcı olur.

2. Çanak Yaprak

• Çiçek tomurcuğu açmadan önce onu saran ve koruyan kısımdır.
• Genellikle yeşil renklidir.

3. Çiçek Sapı

• Çiçeği bitkinin gövdesine bağlar.
• Su ve besin taşınmasını sağlar.

4. Çiçek Tablası

• Çiçeğin diğer kısımlarının üzerinde bulunduğu taban kısmıdır.

5. Erkek Üreme Organı (Erkek Organ)

Erkek organ iki kısımdan oluşur:

• Başçık: Erkek üreme hücrelerini (polenleri) üretir.
• Sapçık: Başçığı çiçeğe bağlayan ince kısımdır.

6. Dişi Üreme Organı (Dişi Organ)

Dişi organ üç kısımdan oluşur:

• Dişicik Tepesi: Polenlerin tutunduğu nemli ve yapışkan kısımdır.
• Dişicik Borusu: Dişicik tepesini yumurtalıkla bağlayan kısımdır.
• Yumurtalık: Dişi üreme hücrelerinin (yumurtaların) bulunduğu kısımdır.

Not:

Bir çiçekte erkek organ, dişi organ, taç yaprak ve çanak yaprak kısımları bulunuyorsa bu çiçek tam çiçektir.

Bu kısımlardan biri ya da birkaçı yoksa çiçek eksik çiçektir.

Çiçekte Tozlaşma ve Meyve Oluşumu

Tozlaşma

Çiçekli bitkilerin üremesinde tozlaşma etkilidir.

Tozlaşma, çiçeğin erkek üreme organında bulunan polenlerin, dişi organın dişicik tepesine taşınması olayıdır.

Rüzgâr, su ve hayvanlar (özellikle arılar, kelebekler ve kuşlar) tozlaşmaya yardımcı olur.

Örneğin çiçeğe konan arının vücuduna yapışan polenler, arı başka bir çiçeğe geçtiğinde dişicik tepesine taşınır. Böylece tozlaşma gerçekleşir.

Dişicik tepesine gelen polenler burada nemli ortamdan dolayı çatlar, polen çekirdeğini iki kısımdan oluşur. Çekirdeğin birisi dişicik borusunda ilerleyerek polen tüpünü oluşturur. Diğer çekirdek ise yumurtalığa ulaşır.

Döllenme

Tozlaşmadan sonra polen, dişicik tepesinden dişicik borusuna geçer.

Burada polen çekirdeği ikiye ayrılır:

• Bir çekirdek polen tüpünü oluşturur.
• Diğeri yumurtalığa ulaşarak dişi üreme hücresiyle birleşir.

Polen çekirdeği ile yumurta hücresinin birleşmesi olayına döllenme denir.

Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigot gelişerek embriyoya (tohum taslağına) dönüşür.

Tohum ve Meyve Oluşumu

Döllenmeden sonra yumurtalık gelişerek meyveye,

döllenmiş yumurta (zigot) ise tohuma dönüşür.

Bu nedenle domates, biber, kabak, elma, armut gibi bitkiler çiçekten geliştiği için birer meyvedir.

Oluşum sırası: Meyve oluşumundan önce tohum meydana gelir.

Zigot → Embriyo → Tohum → Meyve

Tohumun Çimlenmesi

• Tohum uyku halindedir, uygun koşullar sağlandığında (su, oksijen ve uygun sıcaklık) embriyo gelişmeye başlar.
• Tohum çimlenerek bitkiyi oluşturur.
• Su (nem), hava (oksijen), sıcaklık çimlenmeye etki eden faktörlerdir.
• Işık, toprak ve karbondioksit çimlenme için gerekli değildir.

Tohumun Yapısı

• Embriyo: Tohum içindeki yeni bitkinin taslağıdır.
• Çenek: Embriyoyu besleyen yapıdır. İçinde bol besin bulunur. Besin yaprak oluşuncaya kadar kullanılır.
• Tohum kabuğu: Tohumu dış etkenlere karşı korur.

Tohumların Yayılma Yolları

1. Hayvanlara Yapışarak:

• Tohum veya meyvelerin üzerindeki diken, çengel, tüy gibi yapılar hayvan tüylerine takılır.
  • Örnek: Pıtrak, Çoban çantası, Deli otu, Kedi tırnağı otu

2. Uçarak (Rüzgarla):

• Tohumlar hafif olup kanat veya tüy gibi yapılarla havada taşınır.
  • Örnek: Karahindiba, Ihlamur, Akçaağaç

3. Patlayarak:

• Olgun meyveler aniden açılır, tohumlar etrafa saçılır.
  • Örnek: Bezelye, Karaağaç, Acı bakla

4. Suda Yüzerek:

• Su geçirmez kabuklu tohumlar suda taşınır.
  • Örnek: Hindistan cevizi, Nilüfer, Mangrov

5. Meyvelerin Yenmesiyle:

• Meyveleri yiyen hayvanlar, sindirilmeyen tohumları dışkıyla başka yerlere taşır.
  • Örnek: İncir, Böğürtlen, Domates, Çilek, Karpuz

Tohumların Yararları

• İlaç yapımında kullanılır: Haşhaş, çörek otu ve kenevir gibi bazı tohumlar ilaç ve tedavi amaçlı ürünlerde kullanılır.
• Boya sanayinde kullanılır: Bazı tohumlar doğal boya üretiminde kullanılır.
• Besin olarak kullanılır: Fındık, fasulye, nohut, mercimek gibi birçok tohum insan beslenmesinde yer alır.
• Dokumacılıkta kullanılır: Pamuk, keten ve kenevir gibi bitkilerin tohumları veya lifleri kumaş yapımında değerlendirilir.

---

Hipotez Oluşturma

Bir olayın sonucuna yönelik tahmin yapmaya hipotez denir.

Hipotez, bir deneyde neden–sonuç ilişkisini test etmek için kurulan önermedir.

Hipotez oluşturulduktan sonra, bu önermeyi kanıtlamak ya da çürütmek için deney düzeneği hazırlanır.

Deneyde hipotez cümlesiyle belirlenen değişkenler test edilir.

Örnek Hipotez Cümleleri

• “Tohumun çimlenebilmesi için su gereklidir.”
• “Sıcaklık arttıkça tohum daha hızlı çimlenir.”
• “Oksijensiz ortamda tohum çimlenemez.”

Deney Düzeneği ve Değişkenler

Bir deneyin planlanmasında üç tür değişken belirlenir:

• Bağımsız değişken: Deneyde değiştirilen faktördür. (Örneğin: su miktarı, sıcaklık, ışık.)
• Bağımlı değişken: Deneyde ölçülen ya da gözlemlenen sonuçtur. (Örneğin: çimlenen tohum sayısı, çimlenme süresi.)
• Kontrol edilen değişkenler: Deney süresince sabit tutulan koşullardır. (Örneğin: tohum türü, kap boyutu, ortamın ışık miktarı.)

---

Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

• Hayvanlar, omurgalarının olup olmamasına göre omurgalı ve omurgasız olarak ikiye ayrılır.
• Üreme, hayvanların türünü devam ettirmesini sağlayan temel olaydır ve eşeyli veya eşeysiz şekilde gerçekleşir.
• Omurgasız hayvanlarda hem eşeyli hem de eşeysiz üreme görülebilir.
• Eşeysiz üreme genellikle rejenerasyon (yenilenme) ve tomurcuklanma yoluyla gerçekleşir.
• Omurgalı hayvanlarda ise üreme eşeyli olarak gerçekleşir; dişi ve erkek üreme hücreleri birleşerek yeni birey oluşur.
• Dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesine döllenme denir.
• Eşeyli üreyen hayvanlarda doğurarak ve yumurta ile çoğalma görülür.
• Doğurarak Çoğalma
  • Yavru, anne vücudunda gelişimini tamamladıktan sonra doğumla dünyaya gelir.
  • Bu hayvanlarda döllenme ve gelişme anne vücudu içinde gerçekleşir.
  • Örnekler: Kedi, köpek, koyun, inek, yarasa, yunus, balina.
• Yumurta ile Çoğalma
  • Yavru, yumurta içinde gelişimini tamamlar ve uygun zamanda yumurtadan çıkar.
  • Döllenme bazı türlerde vücut dışında, bazı türlerde vücut içinde gerçekleşir.
  • Örnekler: Hamsi, yılan, kaplumbağa, serçe, tavuk, kartal, penguen.

1. Memeliler

• İç döllenme ve iç gelişim görülür.
• Döllenme dişi canlının vücudu içinde gerçekleşir.
• Döllenme sonucu oluşan zigot, anne vücudunda gelişerek embriyoya dönüşür.
• Embriyo, anne karnında gelişimini tamamladıktan sonra doğumla dünyaya gelir.
• Yavru bakımı vardır; yavrular doğumdan sonra bir süre anne sütüyle beslenir.
• Vücutları kıllarla kaplıdır ve akciğer solunumu yaparlar.
• Kara, su ve hava ortamlarında yaşayan türleri bulunur.
• Örnekler: Kedi, köpek, koyun, inek, at, tavşan, yarasa, yunus, balina, fok, aslan.

2. Kuşlar

• İç döllenme ve dış gelişim görülür.
• Yumurta ile çoğalırlar.
• Döllenmiş yumurta, anne vücudu dışında gelişimini tamamlar.
• Yumurtaların kabuğu serttir ve yavruyu dış etkenlerden korur.
• Kuşlar, yumurtalarının üzerinde kuluçkaya yatarak ısı sağlar.
• Her kuş türünün kuluçka süresi farklıdır. (Tavukta 21 gündür.)
• Yumurtadan çıkan yavrular, anne tarafından beslenir ve korunur.
• Vücutları tüylerle kaplıdır ve ön üyeleri kanat şeklindedir.
• Solunumlarını akciğerle yaparlar.
• Örnekler: Tavuk, kartal, serçe, penguen, hindi, kaz, deve kuşu.

3. Balıklar

• Dış döllenme ve dış gelişim görülür.
• Dişi balıklar yumurtalarını suya bırakır, erkek balıklar spermlerini yumurtaların üzerine bırakır.
• Döllenme su içinde gerçekleşir.
• Yavru bakımı yoktur. Yumurtalar kendi hâline bırakılır.
• Çok sayıda yumurta üretirler çünkü:
  • Döllenme şansı azdır.
  • Yumurtalar akıntıyla taşınabilir.
  • Bazı yumurtalar diğer canlılar tarafından yenebilir.
• Solunumu solungaçlarla yaparlar.
• Vücutları pullarla kaplıdır ve yüzmeyi sağlayan yüzgeçleri vardır.
• Soğukkanlı canlılardır.
• Örnekler: Hamsi, levrek, çipura, alabalık, sazan ve köpek balığı.

4. Sürüngenler

• İç döllenme ve dış gelişim görülür.
• Döllenmiş yumurtalar kabuklu hâlde anne vücudundan çıkar.
• Yumurtalar genellikle toprağa veya kuma gömülür.
• Yumurtadan çıkan yavru, gelişimini tamamlamış hâlde çıkar.
• Yavru bakımı yoktur.
• Vücutları pullarla kaplıdır ve soğukkanlıdırlar.
• Akciğer solunumu yaparlar.
• Kara yaşamına uyum sağlamışlardır, ancak bazı türler suda da yaşayabilir.
• Örnekler: Yılan, kaplumbağa, timsah, kertenkele.

Başkalaşım (Metamorfoz) Geçiren Canlılar

• Bazı hayvanların yavruları yumurtadan çıktıklarında ana canlıya benzemez.
• Zamanla bir dizi değişim geçirerek ana canlıya benzer hâle gelirler.
• Bu olaya başkalaşım (metamorfoz) denir.
• Başkalaşım geçiren canlılarda görünüş, yaşadığı ortam ve solunum şekli değişir.
• En bilinen örnekler kurbağa ve kelebektir.

Kurbağanın Yaşam Döngüsü

1. Döllenmiş Yumurta

• Dişi kurbağa yumurtalarını suya bırakır, erkek kurbağa da spermlerini yumurtaların üzerine bırakır.
• Döllenme suda gerçekleşir ve döllenmiş yumurtalar oluşur.
• Yumurtalar jelatinimsi bir madde ile kaplıdır; bu sayede su içinde korunur.

2. Larva (Kurbağa Larvası)

• Yumurtadan çıkan küçük canlılara larva denir.
• Larvalar, balığa benzer yapıya sahiptir ve solungaç solunumu yaparlar.
• Bu evrede henüz bacakları yoktur ve kuyrukludurlar.

3. İribaş (Gelişmiş Larva)

• Larva büyüyüp iribaş hâline gelir.
• Önce arka, sonra ön bacaklar çıkar.
• Kuyruk kısalmaya başlar, akciğer gelişir.
• Yavaş yavaş su dışında yaşamaya hazırlanır.

4. Genç Kurbağa

• Kuyruk neredeyse tamamen kaybolur.
• Solungaç yerine akciğerle solunum yapmaya başlar.
• Hem karada hem suda yaşayabilir.

5. Yetişkin (Ergin) Kurbağa

• Kurbağa tamamen gelişir ve yetişkin hâle gelir.
• Artık yumurta bırakabilecek duruma gelmiştir.
• Döngü tekrar başlar.

Kelebeğin Yaşam Döngüsü

1. Döllenmiş Yumurta

• Dişi kelebek yumurtalarını genellikle yaprakların altına bırakır.
• Erkek kelebekle döllenme gerçekleştikten sonra yumurtalar oluşur.
• Yumurtalar küçük, yuvarlak ve koruyucu bir kabukla çevrilidir.
• Kısa süre sonra yumurtalardan tırtıllar çıkar.

2. Tırtıl (Larva)

• Yumurtadan çıkan küçük canlıya tırtıl denir.
• Bu evrede tırtıl, sürekli yaprak yiyerek hızlı şekilde büyür.
• Büyüdükçe derisini birkaç kez değiştirir.
• Henüz kanatları yoktur; görevi beslenip enerji depolamaktır.

3. Pupa (Krizalit)

• Tırtıl yeterince büyüdüğünde güvenli bir yere tutunur ve pupa (koza) oluşturur.
• Bu evre, kelebeğin dönüşüm evresidir.
• Dışarıdan hareketsiz görünse de içeride büyük bir değişim (başkalaşım) yaşanır.
• Tırtılın vücudu tamamen değişerek kelebeğe dönüşür.

4. Yetişkin (Ergin) Kelebek

• Pupa kabuğu açılır ve kelebek dışarı çıkar.
• Başta kanatları ıslak ve buruşuktur; kısa sürede kuruyup güçlenir.
• Artık uçar, çiçeklerden nektar emer ve üreme yeteneği kazanır.
• Dişi kelebek yumurta bırakarak yaşam döngüsü yeniden başlar.

---

İnsanlarda Üremeyi Sağlayan Yapı ve Organlar

Dişi ve erkek üreme hücreleri kullanılarak gerçekleştirilen üreme şekline eşeyli üreme adı verilir. İnsanlarda eşeyli üreme görülür. Üremenin gerçekleşmesi için dişi ve erkek üreme hücreleri (eşey hücreleri) gereklidir.

Dişi bireylerin üreme sisteminde yumurta adı verilen üreme (eşey) hücreleri üretilir.

Erkek bireylerin üreme sisteminde sperm adı verilen üreme (eşey) hücreleri üretilir.

Sperm ve yumurta hücrelerinin çekirdeklerinin birleşmesi olayına döllenme adı verilir.

Dişi Üreme Yapı ve Organları

• Yumurtalık ( Ovaryum): Yumurta hücrelerinin üretildiği organdır. Dişi bireyde iki tane yumurtalık bulunur.
• Yumurta kanalı (Fallop tüpü): Yumurtanın döl yatağına iletilmesini sağlar. Döllenme olayı burada gerçekleşir. Dişi bireyde iki tane yumurta kanalı bulunur.
• Döl yatağı (Rahim/ Uterus): Döllenmeden sonra embriyonun yerleşip geliştiği, bebeğin doğumdan önce büyüdüğü organdır.
• Vajina (Döl yolu): Döl yatağı ile dış ortam arasında bağlantıyı sağlar.

Erkek Üreme Yapı ve Organları

• Testis: Sperm hücrelerinin üretildiği organdır. Erkek bireyde iki tane testis bulunur.
• Sperm kanalı: Sperm hücrelerinin testislerden penise taşınmasını sağlar.
• Salgı bezleri: Sperm hücrelerinin hareketini kolaylaştıran özel bir sıvı salgılar.
• Penis: Sperm hücrelerinin ve idrarın vücut dışına atılmasını sağlar.

Ergenlik Dönemi

Kızlar ve erkekler, ergenlik dönemine girdiklerinde farklı bedensel ve duygusal değişimler yaşarlar.

Ortak Bedensel Değişimler

• Boy uzar, kilo artar.
• Kas ve kemik gelişimi hızlanır.
• Ter ve yağ bezleri daha fazla çalışır; vücut kokusu ve sivilce oluşabilir.
• Kıllanma başlar (koltuk altı ve genital bölgede).
• Ses tonu değişir (her iki cinsiyette, erkeklerde daha belirgin).

Ortak Duygusal Değişimler

• Ani öfke, üzüntü, sevinç gibi duygu dalgalanmaları yaşanır.
• Kendini ifade etme isteği artar.
• Utangaçlık ve özgüven sorunları görülebilir.
• Karşı cinse ilgi duyulmaya başlanır.
• Bağımsız olma isteği artar.
• Arkadaşlık ve sosyal çevre daha önemli hâle gelir.

Erkeklerde Bedensel Değişimler

• Penis ve testisler büyür.
• Sperm üretimi başlar.
• Omuzlar genişler, kaslar gelişir.
• Yüzde sakal ve bıyık çıkmaya başlar.

Kızlarda Bedensel Değişimler

• Göğüsler büyür.
• Kalça ve vücut hatları belirginleşir.
• Yumurtalıklar yumurta üretmeye başlar.
• Adet döngüsü (regl) başlar.

Âdet Döngüsü (Regl) Nedir?

Âdet döngüsü, bir âdet döneminin ilk gününden bir sonraki âdet döneminin ilk gününe kadar geçen süredir. Bu süre genellikle 28 gün civarındadır ancak kişiden kişiye değişebilir.

Bu süreçte yumurtalıkta olgunlaşan bir yumurta hücresi, yumurta kanalına bırakılır. Eğer bu yumurta spermle döllenmezse, döl yatağının iç yüzeyinde kalınlaşan doku ve döllenmemiş yumurta parçalanarak bir miktar kan ile birlikte vücuttan dışarı atılır.

Bu olay doğal ve düzenli olarak tekrarlayan bir döngüdür ve üreme sisteminin sağlıklı çalıştığını gösterir.

Döllenme ve Gelişim Süreci

Yumurta hücresinin yumurta kanalında sperm hücresiyle birleşmesine döllenme denir.

Döllenme sonucunda oluşan hücreye zigot adı verilir. Zigot büyüyüp bölünerek embriyoyu, embriyo da gelişimini sürdürerek fetüsü oluşturur.

Fetüs, döl yatağında (rahimde) büyür ve gelişimini tamamladığında doğum olayı gerçekleşir. Doğumla birlikte insan yaşamının bebeklik evresi başlar.

Zigot -> Embriyo -> Fetüs -> Bebek