FB.5.4.1.1. Bir kaynaktan çıkan ışığın her yönde doğrusal bir yol izlediğini gözlem yoluyla açıklayabilme
a) Bir kaynaktan çıkan ışığın izlediği yolu gözlemleyerek niteliklerini tanımlar.
b) Gözlemleri sonucunda ışığın izlediği yola ilişkin elde edilen verileri kaydeder.
c) Işığın her yönde doğrusal bir yol izlediğini açıklar.

A) Işık Nasıl Yayılır?

• Işık her yöne doğrusal yayılan bir enerji türüdür.
• Işığın izlediği yolu ışın çizilerek gösterilir.

• Işık ışınlarıyla ışığın ilerleme yönü gösterilir. Işının ok çizilmeyen ucu ışığın kaynaktan çıkan kısmını, ok çizilen ucu ise ışığın ilerlediği yönü belirtir.
• Işık, önüne bir engel çıkmadıkça doğrusal olarak yayılmaya devam eder.
• Hava, su, cam gibi saydam ortamlarda ışık yayılır.
• Işığın yayılması için maddesel bir ortama ihtiyaç yoktur yani ışık boşlukta da yayılabilir.

---

B) Işığın Doğrusal Yayıldığını Gösteren Olaylar

1. Güneş ışınlarının bulutlar arasından düz çizgiler halinde süzülmesi, ışığın doğrusal yayıldığını gösterir.
2. Tiyatro sahnesinde kullanılan spot ışıkları, ışığın belirli bir doğrultuda yayıldığını kanıtlar.
3. El feneriyle karanlıkta ilerlediğimizde, ışığın sadece baktığımız yönde ilerlemesi doğrusal yayılımı gösterir.
4. Deniz fenerlerinin çevreyi çizgisel ışınlarla aydınlatması, ışığın doğrusal yol izlediğini ortaya koyar.
5. Araç farlarının sadece ön kısmı aydınlatması, ışığın düz bir hatta yayıldığını gösterir.
6. Futbol sahalarındaki projektörler, ışığı belirli doğrultuda göndererek doğrusal yayılımı ispatlar.
7. Gölge oluşumu, ışığın engellerle karşılaştığında düz bir hat izlediğini kanıtlar.
8. Tam gölgede cismin şeklinin net çıkması, ışığın doğrusal yol izlediğini gösterir.
9. Güneş tutulması ve Ay tutulması, ışığın doğrusal olarak hareket ettiğini gösteren gök olaylarıdır.
10. Düz bir borudan ışık kaynağı görünürken, eğri bir borudan görünmemesi, ışığın doğrusal yayıldığının deneysel kanıtıdır.

---

C- Işık Kaynakları

Işık Kaynağı nedir?

Etrafa ışık yayan maddelere ışık kaynağı denir.

Doğal ışık kaynakları ve yapay ışık kaynakları olmak üzere ikiye ayrılırlar.

Doğal Işık Kaynakları

Kendiliğinden ışık verir. İnsan yapımı değildir.

Örnekler:

• Güneş (En büyük doğal ışık kaynağımızdır)
• Yıldızlar
• Yıldırım, Şimşek
• Ateş böceği
• Fener balığı
• Lav
• Kuzey Işıkları (Arora)
• Yakamoz (ışık saçan planktonlar)

Yapay Işık Kaynakları

İnsanlar tarafından yapılmış ışık kaynaklarıdır.

Örnekler:

• Mum
• El feneri
• Ampul
• Ateş
• Meşale
• Gaz lambası

---