Konu / Kavramlar: Dünya’nın dönme ekseni, dolanma düzlemi, ısı enerjisi, mevsimler
F.8.1.1.1. Mevsimlerin oluşumuna yönelik tahminlerde bulunur.
a. Dünya’nın dönme ekseni olduğuna değinilir.
b. Dünya’nın dönme ekseni ile Güneş etrafındaki dolanma düzlemi arasındaki ilişkiye değinilir.
c. Işığın birim yüzeye düşen enerji miktarının mevsimler üzerindeki etkisine değinilir.

Dünya’nın Şekli ve Hareketleri

• Dünya’nın saat yönünün tersine (batıdan doğuya) kendi ekseni etrafında dönme hareketi yaparken Güneş’in etrafında dolanma hareketi yapar.
• Dünyanın kendi ekseni etrafında dönme hareketi yapması sonucunda gece ve gündüz oluşur. ( 1 tur dönmeyi 24 saatte tamamlar)
• Dünya’nın Güneş etrafında dolanma hareketi yaptığı yörünge elips şeklindedir. (1 tur dolanma 365 gün 6 saat sürer)
• Dünya küresel bir yapıya sahip olup geoid şeklindedir. (kutuplardan basık ekvatordan şişkin)
• Dünya Kuzey Yarım Küre ve Güney Yarım Küre olmak üzere iki yarım küreden oluşmaktadır.
• Kuzey ve Güney Yarım Küreleri birbirinden ayıran hayali çizgiye ekvator denir.
• Kuzey ve Güney yarım kürede Dünya’nın Güneş ışınlarını dik alabileceği en uzak noktalara dönence denir.
• Kuzey yarım kürede Yengeç dönencesi, Güney yarım kürede Oğlak dönencesi bulunur.

Mevsimlerin Oluşumu

Güneşten gelen ışık miktarının yıl içerisinde değişmesiyle iklimlerin değişmesine mevsim denir.

Mevsimlerin oluşmasında iki etmen vardır:

1. Dünya’nın eksen eğikliğinin olması
2. Dünya’nın yıllık hareketi (Dünya’nın Güneş etrafında dolanma hareketi yapması)

• Dünya’nın ekvator düzlemi ile yörünge düzlemi arasında 23° 27′ (Yaklaşık 23.5°) lik açı vardır.
• Güneş ışınlarının dik veya dike yakın açılarla gelirse yaz, eğik açıyla gelirse kış mevsimi yaşanır.
• Dünya, Güneş etrafında dolanırken eksen eğikliğinden dolayı, Kuzey ve Güney yarım küre farklı miktarda aydınlanır.
• Dünya Kuzey ve Güney yarım kürelerden oluşur. Ülkemiz Kuzey yarım kürede Yengeç dönencesi ile Kuzey kutbu arasında orta kuşakta yer alır.
• Eksen eğikliğinden dolayı Kuzey yarım küre kış mevsimini yaşanırken, Güney yarım küre yaz mevsimini yaşanır.

Eksen Eğikliğinin Sonuçları

• Mevsimler meydana gelir.
• Aynı zamanda Dünya’nın Kuzey ve Güney yarım küresinde farklı mevsimler yaşanır.
• Mevsimlik sıcaklık değişimleri olur.
• Gece ve gündüz süreleri yıl boyunca değişir.
• Bir yere düşen Güneş ışınlarının geliş açıları değişir.
• Bir yere dikilen çubuğun yıl boyunca gölge boyu değişir.
• Aydınlanma bölgesi yıl boyunca değişir.
• Yengeç ve Oğlak dönenceleri meydana gelir.
• Güneş’in doğuş batış saatleri ve yerleri değişir.

Eksen Eğikliği Olmasaydı Ne Olurdu ?

• Mevsimlerdeki değişmeler meydana gelmezdi. Bir yerde yıl içerisinde değişmeyen mevsim oluşurdu.
• Yıllık sıcaklık farkı oluşmazdı.
• Güneş ışınları sadece ekvatora dik düşerdi.
• Gece ve gündüz eşitliği yaşanırdı. (12 saat gece 12 saat gündüz)

---

21 Haziran Gündönümü

• Kuzey yarım kürede yaz, Güney yarım kürede kış başlangıcıdır.
• Kuzey yarım kürede en uzun gündüz, Güney yarım kürede en uzun gece yaşanır.
• Bu tarihten sonra Kuzey yarım kürede gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar.
• Öğle vakti Güneş ışınları Yengeç dönencesine dik düşer, gölge boyu sıfır olur.
• Kuzey yarım küreye düşen (ısı) enerji daha fazladır.
• Kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır.
• Kuzey yarım kürenin aydınlandığı alan Güney yarım küreden fazladır.

23 Eylül Ekinoks

• Kuzey yarım kürede sonbahar, Güney yarım kürede ilkbahar başlangıcıdır.
• Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz eşittir. (12 saat gece, 12 saat gündüz)
• Öğle vakti Güneş ışınları Ekvator’a dik düşer.
• Eksen eğikliği etkisi ortadan kalkar.
• Aynı boylamdaki yerlerde Güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.
• Kuzey ve Güney yarım küreye düşen (ısı) enerjisi eşittir.
• Kuzey ve Güney yarım kürede aydınlanan alanlar eşittir.

21 Aralık Gündönümü

• Kuzey yarım kürede kış, Güney yarım kürede yaz başlangıcıdır.
• Kuzey yarım kürede en uzun gece, Güney yarım kürede en uzun gündüz yaşanır.
• Bu tarihten sonra Kuzey yarım kürede gündüzler uzamaya, geceler kısalmaya başlar.
• Öğle vakti Güneş ışınları Oğlak dönencesine dik düşer, gölge boyu sıfır olur.
• Güney yarım küreye düşen (ısı) enerji daha fazladır.
• Kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi kısalır, gece süresi uzar.
• Güney yarım kürenin aydınlandığı alan kuzey yarım küreden fazladır.

21 Mart Ekinoks

• Kuzey yarım kürede ilkbahar, Güney yarım kürede sonbahar başlangıcıdır.
• Dünya’nın her yerinde gece ve gündüz eşittir. (12 saat gece, 12 saat gündüz)
• Öğle vakti Güneş ışınları Ekvator’a dik düşer.
• Eksen eğikliği etkisi ortadan kalkar.
• Aynı boylamdaki yerlerde Güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.
• Kuzey ve Güney yarım küreye düşen (ısı) enerjisi eşittir.
• Kuzey ve Güney yarım kürede aydınlanan alanlar eşittir.

Birim Yüzeye (Alan) Düşen Enerji

Kış mevsiminde birim yüzeye düşen enerji miktarı azalırken yaz mevsiminde enerji miktarı artar. (Alan ile alana düşen enerji miktarı arasında ters orantı vardır.)

Gölge Boyu Nasıl Değişir ?

Cismin gölge boyu nelere bağlıdır ?

• Dünya’nın eksen eğikliğine
• Dünya’nın günlük hareketine
• Dünya’nın yıllık hareketine
• Dünya üzerinde bulunduğu yere göre değişir.
• Dünya’nın günlük hareketine
• Dünya’nın yıllık hareketine
• Dünya üzerinde bulunduğu yere

Günizi (Analemma) Nedir ?

Her gün aynı noktadan Güneş’i fotoğrafladığınızda Güneş’in gökyüzünde aslında sabit durmadığını göreceksiniz. Yıldızımız Güneş gökyüzünde sonsuzluk işaretine benzeyen bir şekil çizer. Astronomide, bu şekle verilen isim analemmadır.