F.6.2.2. Sindirim Sistemi
Önerilen Süre: 6 ders saati
Konu / Kavramlar: Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organlar, fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirim, enzimler, karaciğer, pankreas, karaciğer ve pankreasın sindirimdeki görevleri
F.6.2.2.1. Sindirim sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini modeller kullanarak açıklar.
F.6.2.2.2. Besinlerin kana geçebilmesi için fiziksel (mekanik) ve kimyasal sindirime uğraması gerektiği çıkarımını yapar.
a. Kimyasal sindirim denklemlerine girilmeden sadece kimyasal (mekanik) ve fiziksel sindirimin tanımları verilir.
b. Kimyasal sindirimde enzimlerin görev aldığı belirtilir ancak yapıları, çalışma mekanizmaları ve isimlerine değinilmez.
F.6.2.2.3. Sindirime yardımcı organların görevlerini açıklar.
Karaciğer ve pankreasın yapısına girilmeksizin sindirimdeki görevleri açıklanır ve salgıların ince bağırsağa döküldüğü belirtilir.

SİNDİRİM SİSTEMİ

• Yaşamsal faaliyetlerimizi gerçekleştirmek için enerjiye ihtiyacımız vardır. Bizler bu enerjiyi besinlerden karşılarız. Besinler, büyümemizi, yıpranan hücrelerin onarımını sağlar ve bizleri hastalıklara karşı korur.
• Besinlerden enerji elde edebilmek için bu besinleri yapıtaşlarına ayırmamız gerekir. Gerekli organlardan geçerek besinler yapı taşlarına ayrılır ve bize enerji verir.
• Büyük yapılı besinlerin kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim, bu olayın meydana gelmesinde görevli yapı ve organların oluşturduğu sisteme sindirim sistemi adı verilir.
• Besinler altı gruba ayrılır.
• 1) karbonhidrat
• 2) protein
• 3) yağ
• 4) vitamin
• 5) su
• 6) mineral
• Protein, karbonhidrat ve yağlar büyük yapılı besin olduklarından sindirime uğrarlarken vitamin, mineral ve su çok küçük yapılı oldukları için sindirilmeden kana geçerler.

1) Fiziksel (Mekanik) Sindirim:

• Besinlerin, sindirim enzimleri kullanılmadan çiğneme ve kas hareketleri yardımıyla küçük parçalara ayrılması yani boyutlarında yapılan değişikliklerdir.
• Mekanik sindirim besinlerin temas yüzeyi artırılarak, enzimlerin daha kolay etki etmesi sağlanmış olur. (Fiziksel sindirim böylelikle kimyasal sindirimi kolaylaştırmış olur)
• Fiziksel sindirim de enzim kullanılmaz.

2) Kimyasal Sindirim :

• Besinlerin enzim ve su kullanılarak yapı taşlarına kadar ayrılmasıdır.
• Kimyasal sindirim sonucunda besinler hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır.

SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI

• Vücudumuza aldığımız besinler sırasıyla Ağız-Yutak-Yemek Borusu-Mide-İnce Bağırsak-Kalın Bağırsak-Anüs den ilerleyerek vücuttan atılır.
• Sindirimin gerçekleştiği organlar Ağız-Mide-İnce Bağırsak ‘tır.

Ağız

Sindirimin başladığı yerdir. Ağız’da hem fiziksel hem de kimyasal sindirim görülür.

Fiziksel Sindirim —> Diş, dil ve kaslar sayesinde çiğneme olayı gerçekleşir. Çiğneme olayı fiziksel sindirime örnektir.

Kimyasal Sindirim —> Tükürüğün içindeki enzimler sayesinde ‘karbonhidratların’ kimyasal sindirimi ağızda başlar.

Yutak

• Yutak ağız boşluğu ile burun boşluğunun birleştiği yerde bulunur. Alınan besinin yemek borusuna geçmesini sağlar.
• Yutakta sindirim olayı gerçekleşmez.

Yemek Borusu

• Düz kaslardan oluşan yapısı sayesinde yutaktan mideye besinlerin iletimini sağlar.
• Yemek borusunda sindirim olayı gerçekleşmez.

Mide

Fiziksel Sindirim —> Midenin yapısında bulunan düz kasların kasılıp gevşeme ve çalkalama hareketi sayesinde besinler bulamaç haline getirilir.

Kimyasal Sindirim —> Mide öz suyu enzimi sayesinde ‘proteinlerin’ kimyasal sindirimi başlar.

• Mide karın boşluğunun sol altında bulunur.
• Mide öz suyu çok kuvvetli asit olduğu halde mideye zarar vermez. Çünkü mide içeresi mukus tabakasıyla kaplıdır.
• Gastrit hastalığı, mide duvarını koruyan mukusla kaplı bariyerin zayıflaması ve tahriş olmasına neden olan ve sindirim sıvılarının mide zarına zarar vermesi ile sonuçlanan mide zarının iltihaplanmasıdır.

İnce Bağırsak

• Besinlerin sindirimi gerçekleşip bittikten sonra emilerek kana geçerler.
• İnce bağırsakta villus adı verilen çıkıntılar bulunur.
• Villuslar ince bağırsakta emilimi kolaylaştırırlar.
• Yağların sindirimi ince bağırsakta başlar ve biter.
• İnce bağırsak sindirim sisteminin en uzun bölümüdür. (yaklaşık 7 metre uzunluğundadır)

Fiziksel Sindirim —> Karaciğerden ince bağırsağa gelen safra sıvısıyla yağların mekanik sindirimi gerçekleşir.

Kimyasal Sindirim —> Pankreastan ince bağırsağa gelen pankreas öz suyu sayesinde yağ, karbonhidrat ve proteinlerin kimyasal sindirimi burada biter.

Kalın Bağırsak

• Kalın bağırsakta sindirim gerçekleşmez.
• Kalın bağırsakta mineral, su ve vitaminlerin emilimi gerçekleşir.
• Kalın bağırsakta B ve K vitaminlerini üreten yararlı bakteriler vardır.

Anüs

• Besin atıklarının vücuttan dışarı atıldığı açıklıktır.
• Sindirim gerçekleşmez.

SİNDİRİME YARDIMCI ORGANLAR

1) Karaciğer

• Safra adı verilen salgıyı üretir.
• Salgılanan safra sıvısı, safra kesesinde (Öd) depo edilir.
• Safra yağların mekanik sindirimi gerçekleşir.
• Safra yağı, yağ damlacıklarına dönüştürür.
• Karaciğer ayrıca kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinleri üretir.
• Kanda bulunan fazla glikozu glikojen şeklinde depo eder.
• Hücrelerde oluşan zehirli amonyağın, daha az zehirli üre ve ürik aside çevirir.
• A vitamini üretir.
• A, D, E ve K vitamini depo eder.

2) Pankreas

• Pankreas özsuyunu salgılar.
• Pankreas özsuyu yağ, protein ve karbonhidratların kimyasal sindirimini sağlar.
• İçerisinde enzimler bulunur.

Bunları Biliyor musunuz?

• Vücudun çok yağlı bir yemeği sindirmesi 6 saat sürerken, karbonhidratlı bir yemeği 2 saatte sindirir.
• Ortalama insanda yemeğin yemek borusundan aşağı inmesi 8 saniye sürer, ince bağırsakta 3-5 saat, kalın bağırsakta 3-4 gün kalır.
• Mide, kendi ürettiği asitte sindirebilmek için her 3 günde bir yeni bir zar üretir.