FB.6.4.3.1. Işığın madde ile etkileşimi sonucunda soğurulabileceğini gözlemleyebilme
a) Işığın madde ile etkileşimine yönelik nitelikleri tanımlar.
b) Işığın madde ile etkileşimine yönelik topladığı verileri kaydeder.
c) Işığın madde tarafından soğurulabileceğini elde ettiği veriler doğrultusunda açıklar.

FB.6.4.3.2. Beyaz ışığın tüm ışık renklerinin bileşiminden oluştuğuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
a) Beyaz ışığı oluşturan nitelikleri tanımlar.
b) Beyaz ışığın oluşumuna ilişkin topladığı verileri kaydeder.
c) Beyaz ışığın oluşumuna dair verileri değerlendirir.

FB.6.4.3.3. Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesinin nedenini gözlem verileriyle açıklayabilme
a) Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesine yönelik nitelikleri tanımlar.
b) Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesine yönelik verileri kaydeder.
c) Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesine yönelik verileri açıklar.

FB.6.4.3.4. Güneş enerjisinin günlük hayat ve teknolojideki yenilikçi uygulamalarına ilişkin eleştirel düşünebilme
a) Güneş enerjisinin günlük yaşam ve teknolojideki yenilikçi uygulamalarına ilişkin fikirleri sorgular.
b) Güneş enerjisinin günlük yaşam ve teknolojideki yenilikçi uygulamalarına ilişkin akıl yürütür.
c) Güneş enerjisinin günlük yaşam ve teknolojideki yenilikçi uygulamalarına ilişkin ulaştığı çıkarımları yansıtır.

A) Işığın madde ile etkileşimi 

• Işık; bir madde ile karşılaştığında maddeden geçebilir, yansıyabilir, soğurulabilir.
• Işığın cisimler tarafından tutulması soğurulma olarak adlandırılır.
• Işığın soğurulması sonucunda enerji, ısıya dönüşür.
• Bu yüzden ışık alan cisimlerde sıcaklık artışı gerçekleşebilir.
• Açık renkli cisimler, üzerine düşen ışığın büyük bir kısmını geri yansıttığı için ışık enerjisinin az bir bölümünü alır ve bu nedenle daha az ısı alır.
• Koyu renkli cisimler ise üzerine düşen ışığın büyük bir kısmını soğurduğundan ışık enerjisi ısı enerjisine dönüşür ve bu cisimler daha fazla ısı alır.
• Bu yüzden genellikle kışın koyu, yazın açık renkli kıyafetlerin tercih edilmesinin sebebi budur.
• Güneş panelleri koyu renklidir çünkü üzerine düşen güneş ışığının büyük bir kısmını yansıtmadan soğurur ve bu sayede daha fazla enerji toplayarak elektrik enerjisine dönüştürebilir.
• Aşağıda özdeş üç termometre sırasıyla siyah, beyaz ve mavi kumaşlar üzerine yerleştirilmiştir. Başlangıçta sıcaklıkları aynıdır. 25 dakika sonra, siyah kumaş ışığı en fazla soğurduğu için sıcaklığı en çok artar, beyaz kumaş ışığı en fazla yansıttığı için sıcaklık artışı en azdır, mavi kumaş ise kısmen soğurup kısmen yansıttığından orta düzeyde bir sıcaklık artışı gösterir.

Radyometre (Işık değirmeni) Nedir?

• Radyometre, ortamdaki ışık şiddetini ölçen bir araçtır.
• Işık çarkı veya ışık değirmeni olarak da adlandırılır.
• Vakumluya yakın cam fanus içinde serbestçe dönen dört yaprağı vardır.
• Yaprakların bir yüzü siyah, diğer yüzü beyazdır.
• Siyah yüzey ışığı soğurur, beyaz yüzey ışığı yansıtır.
• Işık arttıkça dönme hızı artar.
• Işık enerjisini hareket enerjisine dönüştürür.

Işığın Soğurulmasının Günlük Hayattaki Sonuçları

• Koyu renkli yüzeyler daha fazla ışık soğurduğu için daha çabuk ısınır.
• Uzun süre güneş ışığında kalan kumaş ve eşyaların renkleri solar.
• Güneş ışığına maruz kalan yiyecekler daha hızlı bozulabilir.
• Bitkiler, Güneş’ten gelen ışığı soğurarak fotosentez gerçekleştirir.
• Güneş panelleri, soğurdukları ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştürür.
• Güneş enerjisi kullanılarak su ısıtma sistemleri çalıştırılabilir.
• Işığın soğurulmasından yararlanılarak tuzlu sudan tatlı su elde edilebilir.
• Güneş ışığının pencere camından girip soğurulmasıyla kapalı alanlar ısınır.
• Parlak renkli araç ve depolar, ışığı daha az soğurdukları için aşırı ısınmayı önler.
• Radyometredeki yapraklar, ışığı soğurmaları sonucu hareket eder.

B) Beyaz ışığın yapısı

• Çevremizdeki cisimleri farklı renklerde görürüz. Bunun nedeni, cisimlerin üzerlerine düşen beyaz ışığın bazı renklerini soğurup bazılarını yansıtmasıdır.
• Gözümüze ulaşan yansıtılan ışığın rengi, cismin rengini belirler.

• Beyaz ışıkla aydınlatılan boya kalemlerinin farklı renkte görünmesi de bu durumun bir sonucudur. Her boya kalemi, beyaz ışığın farklı renklerini soğurur ve farklı renklerini yansıtır. Bu durum, beyaz ışığın birden fazla renkten oluştuğunu gösterir.

• Güneş ışığı beyaz renktedir ve tüm renklerin birleşiminden oluşur.
• Beyaz ışık, maddelerle etkileşime girdiğinde renklerine ayrılabilir.
• Prizmalar, yüzeyine gelen beyaz ışığı renklerine ayıran araçlardır.
• Beyaz ışığın prizmadan geçtiğinde en az kırılan kırmızı, en fazla kırılan ise mordur.
• Beyaz ışık prizmadan geçtiğinde, kendisini oluşturan renklere ayrılır.(ışık tayfı) Bu renkler kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi ve mor renktir.

• Beyaz ışığı oluşturan renklerden kırmızı, mavi ve yeşil ana renklerdir.
• Sarı, magenta ve cyan (sayen) ise ara renklerdir.
• Kırmızı + Yeşil + Mavi = Beyaz
• Kırmızı+ Yeşil = Sarı
• Kırmızı + Mavi = Magenta
• Yeşil + Mavi = Cyan

• Beyaz ışığın renklerine ayrılmasına (ışık tayfı) örnekler:
  • Sabun köpüğünde
  • Gök kuşağında
  • Avizelerde
  • CD üzerinde
  • Suyun üzerine düşen yağ damlasında

Newton’un Renk Çarkı

• Gökkuşağında görülen renkler çark üzerine yerleştirilmiştir.
• Newton çarkı hızlı bir şekilde döndürüldüğünde bu renkler birbirine karışır ve beyaz renk oluşur.
• Bu durum, beyaz ışığın tüm renklerin birleşiminden meydana geldiğini gösterir.
• Beyaz ışığın tüm renklerin karışımı olduğunu ilk kez Isaac Newton ortaya koymuştur.

Cisimlerin Renkli Görünmesi

Bir cismin rengi, üzerine düşen ışığın yansıyan kısmının gözümüze ulaşmasıyla algılanır. Işık kaynağı değiştiğinde cismin yansıttığı renkler de değişir, bu nedenle gözümüze gelen ışık farklı olur ve aynı kıyafet farklı renkteymiş gibi görünebilir.

• Karanlık bir odada cisimler, cisimlerden göze ışık yansımadığı için görünmez.
• Oda aydınlatıldığında cisimlerden yansıyan ışık göze ulaşır ve cisimler görünür.
• Bir cismin görülebilmesi için, o cisimden yansıyan ışınların göze gelmesi gerekir.
• Bir cismin rengi, yansıttığı ve soğurduğu ışığın rengine bağlıdır.
• Cisimler, yansıttıkları ışığın renginde görünür.
• Örneğin kırmızı bir elma, beyaz ışık içindeki kırmızı ışığı yansıtır, diğer renkleri soğurur.
• Gözümüze ulaşan kırmızı ışık sayesinde elma kırmızı görünür.
• Beyaz bir cisim, üzerine gelen beyaz ışığın tüm renklerini yansıtır. Cisim beyaz görünür.

• Siyah bir cisim, üzerine gelen beyaz ışığın tüm renklerini soğurur. Cisim siyah görünür.

• Bir cisme beyaz ışık gönderildiğinde cisim yansıttığı ışığın renginde görünür. Cisim gelen ışıklardan kendi rengi dışındakileri soğurur.

• Ana renklerden (kırmızı, yeşil, mavi) birine sahip bir cisme kendi renginde ışık gönderilirse, cisim bu ışığı yansıtır ve yansıttığı renkte görünür.
• Ana renklerden birine sahip bir cisme kendi renginden farklı bir ana renkte ışık gönderilirse, ışık yansıtılmaz.
• Yansıtılmayan ışık soğurulur ve bu nedenle cisim siyah görünür.
• Örneğin mavi renkli bir cisme mavi ışık gönderildiğinde cisim mavi görünür.
• Mavi renkli bir cisme kırmızı ya da yeşil ışık gönderildiğinde ise ışık soğurulur ve cisim siyah görünür.

Güneş Enerjisinin Kullanım Alanları

• Güneş, Dünya’ya ısı ve ışık sağlayan doğal bir enerji kaynağıdır.
• Güneş enerjisi temiz, yenilenebilir ve çevre dostudur.
• Yenilenebilir enerji, doğada miktarı azalmayan ve sürekli kullanılabilen enerji kaynaklarıdır.
• Güneş enerjisi, rüzgâr, hidroelektrik, biyokütle, dalga ve jeotermal enerji gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından biridir.
• Fosil yakıtlar (Kömür, petrol, doğal gaz) yenilenemez enerji kaynaklarıdır.
• Fosil yakıtların azalması ve çevre sorunlarının artması nedeniyle sürdürülebilir bir gelecek için güneş enerjisi önemlidir.
• Güneş panelleri (güneş pilleri), güneş ışığını doğrudan elektrik enerjisine dönüştürür.
• Güneş panelleri evlerde, büyük elektrik santrallerinde ve farklı alanlarda kullanılabilir.
• Evlerin çatılarına kurulan güneş enerji sistemleri sayesinde sıcak su elde edilebilir.
• Sokak lambaları, park ve bahçe aydınlatmaları güneş enerjisiyle çalışarak enerji tasarrufu sağlar.
• Hesap makinesi, kol saati, radyo ve fener gibi küçük cihazlar güneş enerjisiyle çalışabilir.
• Seralarda, bitkilerin gelişmesi için gerekli sıcaklık ve nem güneş enerjisiyle sağlanabilir.
• Güneş enerjili sulama sistemleri, tarım alanlarının sulanmasında kullanılır.
• Elektrikli otomobillerin şarj istasyonlarında güneş enerjisinden yararlanılır.
• Güneş enerjisiyle çalışan otomobil ve uçaklar geliştirilmiştir.
• Uzay araçlarında ve yapay uydularda elektrik üretimi için güneş panelleri kullanılır.
• Güneş enerjisi su arıtma işlemlerinde kullanılabilir.
• Güneş enerjisiyle su buharlaştırılıp yoğunlaştırılarak temiz su elde edilebilir.
• Güneş enerjisinin kullanımı doğaya verilen zararı azaltır.
• Fosil yakıt kullanımını azaltarak çevre kirliliğini ve küresel ısınmayı önlemeye katkı sağlar.
• Aile ve ülke ekonomisine katkı sağlar.
• Gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakmak için güneş enerjisine geçiş önemlidir.

Çağını Aşan Bilim İnsanları

Bu bölüm MEB kitabında yer almaktadır bu yüzden MEB ortak sınavlarda ve deneme sınavlarında çıkma ihtimali yüksektir.

İbnül Heysem (965–1040)

• Işığın aynalarda nasıl yansıdığını incelemiştir.
• Yansıma kanunlarını doğru şekilde açıklamıştır.
• Küresel aynada, ışığın kaynaktan gözlemciye hangi noktadan yansıyacağını açıklayan Alhazen problemini geliştirmiştir.
• Karanlık Oda (Camera Obscura) ile ilgili ilk matematiksel incelemeleri yapmıştır.

İbni Sina (980–1037)

• Felsefe, astronomi, fizik, kimya, matematik ve tıp alanlarında önemli eserler vermiştir.
• Tıp çalışmalarının yanı sıra mekanik ve optik alanlarında da araştırmalar yapmıştır.
• Işık kaynağından çıkan ışık ile aydınlatılan cismin yaydığı ışığı birbirinden ayırmıştır.
• Bu ayrım, İslam dünyasında ışık alanına yapılan önemli katkılardan biri olmuştur.

Kemaleddin El Farisi (1267–1319)

• Matematik ve fizik alanlarında eğitim almıştır.
• Gökkuşağının oluşumunu ilk kez doğru ve geometrik bir modelle açıklamıştır.
• Karanlık bir odaya giren güneş ışığını cam küre kullanarak incelemiştir.
• Işığın cam küre içindeki izlediği yolları gözlemlemiştir.
• Gökkuşağı ile ilgili açıklamaları günümüzdeki bilimsel bilgilerle uyumludur.

Isaac Newton (1643–1727)

• Fizik ve matematik alanlarında önemli katkılar sağlamıştır.
• Güneş ışığını prizmadan geçirerek ışığın farklı renklerden oluştuğunu göstermiştir.
• Farklı renklere ayrılan ışığı mercek yardımıyla tekrar birleştirerek beyaz ışık elde etmiştir.
• Böylece beyaz ışığın renklerden oluştuğunu ve renklerin birleşmesiyle beyaz ışık elde edilebileceğini kanıtlamıştır.