FB.5.2.2.1. Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetini ağırlık olarak tanımlayabilme
a) Kütle ve ağırlık kavramlarına ait nitelikleri tanımlar.
b) Dinamometre kullanarak ağırlık ölçümü yapar.
c) Ağırlığı bir kuvvet olarak tanımlar.

Kütle Nedir?

• Değişmeyen madde miktarına kütle denir.
• Kütle eşit kollu terazi ile ölçülür.
• Birimi gram (g), kilogram (kg), ton (t) dur.
• Kütle bulunduğumuz konuma göre değişmez. Her yerde aynıdır.

---

Ağırlık Nedir?

• Kütleye etki eden yerçekimi kuvvetine ağırlık denir.
• Birimi Newton (N) dur.
• Ağırlık bir kuvvettir ve dinamometre ile ölçülür.

• Ağırlık cismin bulunduğu konuma göre değişir. Bunun sebebi, cisme etki eden yer çekimi kuvveti büyüklüğünün değişmesidir.
• Dünya’da 1 kilogramlık bir cismin ağırlığı yaklaşık 10 Newton (N) kadardır.

Örnek: 100 gram ≈ 1 N.

Örnek: 1 kilogram ≈ 10 N.

• Uzayda yerçekimi olmadığı için cisimlerin ağırlığı yoktur (0 N). Ama kütleleri yine aynıdır çünkü KÜTLE DEĞİŞMEZ.
• Ay’daki yerçekimi, Dünya’dakinden yaklaşık 6 kat daha azdır. Bu yüzden cisimler Ay’da daha hafif gelir.

Örnek: Dünya’da ağırlığı 60 N olan bir cisim, Ay’da sadece 10 N olur.

---

• Yerküre (Dünya), üzerinde bulunan cisimleri kendine doğru çeker. Buna yer çekimi kuvveti denir.
• Yer çekimi kuvvetinin yönü, Dünya’nın merkezine doğrudur. Bu yüzden yukarı doğru atılan bir cisim, Dünya’nın neresinde olursa olsun yere doğru düşer.
• Yer çekimi kuvveti, Dünya’nın yüzeyinden uzaklaştıkça azalırken Dünya’nın yüzeyine yaklaştıkça artar.

---

• Görselde verilen B noktasındaki yer çekimi kuvveti A noktasındaki yer çekimi kuvvetinden fazladır.
• Yer kürenin merkezine yaklaştıkça yerçekimi kuvveti artar. Bu nedenle deniz seviyesinde bulunan B noktasında cismin ağırlığı daha fazla ölçülür.

• K noktasındaki yer çekimi kuvveti L noktasındaki yer çekimi kuvvetinden daha fazladır.

• Dünya’nın en kuzey ve en güney noktaları kutup noktalarıdır.
• Bu iki noktaya tam eşit mesafede bulunan ve Dünya’yı tam ortadan ikiye böldüğü düşünülen hayalî çizgi Ekvator olarak adlandırılır.
• Dünya’nın şekli Ekvator’dan şişkin, kutuplardan ise basıktır.
• Dünya’nın bu özel şekline geoit adı verilir.
• Ekvator’un merkeze uzaklığı, kutupların merkeze uzaklığından yaklaşık 21 km daha fazladır.
• Bu nedenle Ekvator, Dünya’nın merkezine kutup noktalarına göre daha uzaktır.
• Bu da bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetinin Ekvator’a göre kutuplarda daha fazla olduğu anlamına gelir.

Kütle Çekim Kuvveti Nedir?

Gezegenler, uydular ve yıldızlar gibi gök cisimleri, çevrelerindeki maddeleri kendilerine doğru çeker. İşte bu çekim kuvvetine kütle çekim kuvveti denir.

• Bir gök cisminin kütlesi ne kadar büyükse, uyguladığı çekim kuvveti de o kadar fazladır.
• Örneğin, Dünya, Ay’dan daha büyük olduğu için çekim kuvveti daha fazladır. Bu yüzden bir cisim Dünya’da daha ağır, Ay’da ise daha hafif gelir. (Ay’daki yerçekimi, Dünya’nınkinin yaklaşık 6’da biri kadardı 😉)

Kütle ve Ağırlık Arasındaki Farklar

Özellik	Kütle	Ağırlık
Tanım	Maddenin miktarıdır.	Yerçekimi etkisiyle cisme uygulanan kuvvettir.
Ölçüm Aracı	Eşit kollu terazi	Dinamometre
Değişkenlik	Her yerde aynı kalır.	Yerçekimine göre değişir.
Birim	kilogram (kg)	Newton (N)
Uzaydaki Durumu	Kütle aynıdır.	Ağırlık sıfır olabilir.

Not: Günlük hayatta sıkça kütle ile ağırlık karıştırılır.

• Baskül, el kantarı ve dijital tartılar, aslında ağırlığı ölçer.
• Ancak biz bu cihazların gösterdiği değeri genellikle “kilo” sanırız.
• Gerçekte, kütle sadece eşit kollu teraziyle ölçülebilir.

---